Opracował : Pajączkowski Patrycjusz

METODY SŁUŻĄCE ROZWIJANIU POSZCZEGÓLNYCH FUNKCJI, SPRAWNOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI MOTORYCZNYCH ORAZ TERAPII WSPOMAGAJĄCEJ:

a) metody rozwijające świadomość ciała

- metoda M. i Ch. Knilów,

Metoda Knilla to próba wykorzystania osiągnięć psychologii rozwojowej do pracy z tymi wszystkimi , którzy niezależnie od wieku i przyczyny zaburzeń nie nawiązuje kontaktu z najbliższym otoczeniem. Tkwią w milczącym świecie stereotypów. Są dalecy, ale nadal wrażliwi na nasze komunikaty, podatni na zranienie i odrzucenie. Bronią swoich granic , ale czekają na pomoc. Programy aktywności noszą tytuły „Świadomość ciała”, „ Kontakt i komunikacja”

- metoda W. Scherbone,

Jedną z metod terapeutycznych o szerokich możliwościach zastosowania w pracy z dziećmi jest Metoda Ruchu Rozwijającego (Developmental Movement), opracowana przez Weronikę Sherborne. Jest to metoda niewerbalna uaktywniająca język ciała i ruchu.

Główna idea metody zawarta jest w tezie, że posługiwanie się ruchem rozwijającym świadomość własnego ciała , świadomość przestrzeni i działania w niej, a także umiejętność i potrzebę dzielenia jej z innymi ludźmi prowadząca do nawiązywania z nimi bliskiego kontaktu służy rozwojowi dziecka, i może być wykorzystywana w terapii zaburzeń rozwoju.

W. Sherborne wyprowadziła swój system terapeutyczny z naturalnych potrzeb dziecka zaspakajanych w kontaktach z dorosłymi. Jego inspiracją było tak zwane baraszkowanie z matką, ojcem zawierające bliskość fizyczną, i emocjonalne ciepło. Dziecko musi mieć poczucie wyodrębniania się od tego, co je otacza, poczucie istnienia jako indywidualności.

Ta świadomość powstaje w dużej mierze dzięki doznaniom płynącym z poznawania własnego ciała, i odczuwania go w kontakcie z elementami otoczenia, dzięki poruszaniu się w przestrzeni.

R.Laban – z którego koncepcji omawiana metoda się wywodzi – twierdził, że poznanie własnego ciała, i jego możliwości poruszania się w

przestrzeni, rodzi zaufanie do siebie, własnego ciała i poczucie bezpieczeństwa w dzieleniu przestrzeni z innymi. Daje więc szansę współprzeżywania z innymi ludźmi, poczucie wspólnoty, łagodzi lęk, poczucie zagrożenia, jakie niekiedy wywołuje fakt dzielenia przestrzeni z innymi ludźmi.

W. Sherborne – uczennica Labana włączyła do swojej metody ćwiczenia przydatne do wyrównywania wielu zaburzeń rozwoju psychoruchowego u dzieci, zwłaszcza tych, które dotyczą problemów adaptacji do otoczenia, współistniejących z opóźnieniem w rozwoju psychicznym.

Warunkiem powodzenia terapii jest zabawowa, radosna atmosfera, możliwość osiągania sukcesu w każdym ćwiczeniu i wspólna satysfakcja z pokonywania trudności. Dzieci wraz z rodzicami, instruktorami ćwiczą, ubrane w dresy, boso na podłodze. Ćwiczenia są prowadzone w parach.

Grupę ćwiczeń wspomagających rozwój dziecka zawarto w Metodzie Ruchu Rozwijającego W. Sherborne.

• Ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała.
• Ćwiczenia pomagające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa w otoczeniu.
• Ćwiczenia ułatwiające nawiązanie kontaktu i współpracy z partnerem i grupą
• Ćwiczenia twórcze

- metoda Denisona,

Kinezjologia u każdego poprawia wyniki w nauce. Jest to w pewnej mierze związane z chemiczno – elektryczną naturą przekazu informacji przez nasz mózg oraz sposobem, w jaki stres blokuje jego pracę. Wykorzystuje się do tego proste ćwiczenia , które odblokowują połączenia pomiędzy prawą a lewą półkula mózgową. Celem tych ćwiczeń jest reorientacja „obwodów elektrycznych” mózgu, a co za tym idzie, złagodzenie stresu, ponowne uruchomienie zablokowanych „obwodów” i przywrócenie zdolności do uczenia się.

Zatem oddziałując na ciało, potrafią oni zmienić stan mózgu i umysłu. Ponieważ mózg najlepiej dzieła wówczas, gdy jego lewa i prawa półkula harmonijnie współpracują, wiele ćwiczeń kinezjologicznych pomaga zwiększyć koncentrację i koordynację, zmniejszyć stres i sprawić, że nauka staje się łatwiejsza i bardziej naturalna.

- system percepcyjno – motoryczny Kepharta

System percepcyjno-motoryczny Kepharta zakłada, że dzieci opóźniające się w nauce nie mają wyrobionych sprawności umożliwiających im naukę . Nauczyciel więc powinien znać metody stwierdzania braku tych sprawności u dziecka, i dysponować sposobami ich kształtowania. Tylko wtedy, zdaniem Kepharta, umożliwi się dziecku osiąganie postępów w nauce.

Autor słusznie zauważa, że od dziecka, jak od żadnego innego organizmu, wymaga się bardzo wiele, przede wszystkim – wyników w uczeniu się. Jeśli jednak występują u niego pewne braki fizyczne , to zaburzony staje się przebieg procesów fizjologicznych i neurologicznych, a nauka staje się niemożliwa bez specjalistycznej pomocy . N.C. Kephart proponuje swój system pomocy dzieciom z niepowodzeniami w nauce zakładając, że jest on przydatny w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym, jak i młodszym wieku szkolnym

b) metoda komunikacji wspierającej i wspomagającej

- metoda Blissa,

Metoda Blissa jest formą międzynarodowej komunikacji , w której „ słowa i pojęcia reprezentowane przez umowne symbole obrazowe , a nie abstrakcyjne znaki literowe, które oddają wartości fonetyczne jednostek językowych „.

Metoda jest prostym i logicznym systemem znaków, w skład którego wchodzą obrazy, symbole, idee i pojęcia. Symbole przedstawiają konkretne myśli i słowa, a zestawione w różnych kombinacjach dają różne znaczenie.

W metodzie Blissa wyróżnia się trzy rodzaje symboli: piktograficzne (przedstawiają konkretne przedmioty), ideograficzne (wyrażają pojęcia) i arbitralne (służą wyrażaniu się w formie gramatycznej).

Warunkiem opanowania metody jest ścisła zależność zachodząca między myśleniem, a tworzeniem, między przekazem, a odbiorem informacji. Metoda powstała z myślą o osobach nie mogących posługiwać się mową.

c) metoda stymulowania poszczególnych zmysłów i doskonalenia ich

koordynacji

- metoda Affolter,

w tej metodzie terapeuta pomaga programować czynność dziecku w ten sposób, iż kładzie swoje ręce na jego rękach i lekko je naprowadzając kieruje czynnością, którą wykonuje podopieczny, dzięki czemu może przeżywać siebie jako sprawcę. Instrukcja terapeuty jest przekazywana wyłącznie przez dotyk. W ujęciu tej metody, podstawowym zadaniem terapeuty jest zapewnienie osobie z zaburzeniami spostrzegania lepszych informacji czuciowych, dzięki którym osoba ta może zdobyć doświadczenie interakcyjne, a tym samym lepiej radzić sobie z rozwiązywaniem problemów. Autorka tej metody jest zdania, iż praca nad zdobywaniem większej ilości informacji jest podstawą rozwoju, a w wyniku tej pracy polepszy się sposób wykonania zadania i pojawią się kolejne osiągnięcia rozwojowe (Affolter F.,1997)

- metoda dobrego startu,

Istotną rolę w Metodzie Dobrego Startu pełnią trzy elementy:

a) wzrokowy (znak graficzny),

b) słuchowy (piosenka),

c) motoryczny (odtwarzanie znaków graficznych zgodnie z rytmem piosenki).

Ćwiczenia zawarte w tej metodzie usprawniają jednocześnie analizatory: wzrokowy, słuchowy i kinestetyczno-ruchowy , przyczyniają się do kształcenia lateralizacji , orientacji w schemacie ciała i przestrzeni, kształcą także zdolność operowania symbolami.

Zajęcia Metodą Dobrego Startu przebiegają według przedstawionego schematu:

• Zajęcia wprowadzające o charakterze dyscyplinującym , korygującym postawę ciała , kształcącym orientację w lewej i prawej stronie ciała i przestrzeni. W trakcie zajęć wprowadzających dzieci słuchają piosenki (związanej ze znakiem, który zostanie wprowadzony) , omawiają jej treść, ćwiczą słuch fonematyczny na podstawie tekstu piosenki.
• Ćwiczenia ruchowe usprawniające motorykę, i relaksujące prowadzone w postaci zabaw ruchowych.
• Ćwiczenia ruchowo-słuchowe polegające na rytmicznych uderzeniach dłonią i palcami w wałeczki z piaskiem wraz ze śpiewaniem piosenki.
• Ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe będące zasadniczą częścią metody oparte na zestawie wzorów graficznych i odpowiednio dobranych do nich piosenek.

d) metody rozwijające aktywność własną

- program stymulacji intelektualnej

Program ten określa nie tylko zasady prowadzenia zajęć, ale również posiada gotowe zestawy do rehabilitacji psychicznej przygotowane do wykorzystania przez terapeutę , rodzica lub opiekuna. Dobrze jest jeśli terapię podejmie się bardzo wcześnie, kiedy dziecko jest jeszcze w wieku niemowlęcym lub przedszkolnym. Można wówczas spodziewać się dużych efektów, ponieważ umysł dziecka jest bardzo chłonny i podatny na zapamiętywanie. W przypadku osób dorosłych z upośledzeniem umysłowym, również warto prowadzić terapię, ponieważ osoby te są w stanie odnosić sukcesy, chociaż w nieco wolniejszym tempie. Terapia osób dorosłych dostarcza im ogromnego zadowolenia i wiary we własne siły co motywuje do dalszej pracy.

Charakterystycznym elementem programu jest pokazywanie specjalnie przygotowanych plansz z wykorzystaniem odbioru informacji przez analizator wzrokowy i słuchowy. Docieranie do dziecka przez wzrok i słuch daje większe szanse opanowania określonych wiadomości. Metoda ta jest szczególnie skuteczna w prowadzeniu zajęć edukacyjnych dla dzieci o obniżonej sprawności intelektualnej.

Blok terapeutyczny programu składa się z różnorodnych zestawów plansz i kaset wideo. Zawierają one zróżnicowany tematycznie i trudnościowo zakres zadaniowy. Terapeuta lub rodzice posiadając zestawy jest zawsze przygotowany do prowadzenia zajęć. Rodzic lub opiekun prowadzący zajęcia według Programu Stymulacji Intelektualnej ma również pewność , że jest on właściwy pod względem merytorycznym. Oprócz zestawów terapeutycznych zamieszczone są również zestawy konkretnych ćwiczeń z dokładnie z precyzowanymi pytaniami, które zadaje prowadzący.

e) metody relaksacyjne

- metoda relaksacji wg Jacobsona

Uczenie się relaksacji polega, jego zdaniem, na wykonywaniu określonych ruchów rękami, nogami, tułowiem, twarzą w celu napinania i rozluźniania

kolejnych grup mięśni. Następujące po sobie napinanie i rozluźnianie mięśni służy początkowo odczuwaniu różnicy we wrażeniach płynących z mięśnia napiętego, będącego w stanie kontrakcji , i wrażeniach płynących z mięśnia rozluźnionego.

Relaksacji – czyli nawyku rozluźniania własnych mięśni uczymy się stopniowo. Najpierw należy uczyć się zmniejszania napięcia jakiejś określonej grupy mięśni, np. bicepsów , a następnie innych grup mięśni nie zapominając jednak o rozluźnianiu, i napinaniu mięśni uprzednio ćwiczonych.

Jakobson uważa, że po serii systematycznych , najlepiej codziennych ćwiczeń stopniowo rozwija się umiejętność automatycznego odprężania mięśni. Oznacza to, iż sama myśl, zamiar rozluźniania napięcia wystarczy do uzyskania tego stanu bez potrzeby wykonywania jakichkolwiek ruchów. Sprzyja temu również zjawisko rozprzestrzeniania się relaksacji. Z chwilą, gdy zaczyna rozluźniać się jedna z grup mięśni, rozluźniają się i inne. Dzięki temu następuje też rozluźnianie mięśni pozostających po za naszą kontrolą, np. serca, mięśni trzewnych, mięśni pracujących wewnątrz klatki piersiowej (por. Siek. 1982,

s. 71).

Zastosowanie techniki relaksacji Jacobsona do dzieci w naszej wersji polega na wykonywaniu przez nie celowych ruchów wymagających przeplatania dwóch stanów: napinania i rozluźniania mięśni w czasie zabawy, którą proponujemy nazywać zabawą w silnego, i słabego. Umiejętność odczuwania wrażeń płynących z mięśnia rozluźnionego jest szczególnie ważna m.in. dla dzieci nadpobudliwych , ponieważ większość z nich nie zdaje sobie sprawy z tego, że ich mięśnie znajdują się w stanie stałego napięcia

Referat opracowałem na podstawie bibliografii :

Bibliografia

1) „ Pedagogika specjalna w zarysie „ – J. Sowa

2) „ Pedagogika specjalna „ (skrypt wykładów) – M. Grzegorzewska

3) „ Rodziny dzieci niepełnosprawnych „ – M. Kościelska

4) „ Pedagogika specjalna w zarysie „ – J. Sowa

5) „ Pedagogika specjalna „ – W. Dykcik

6) „ Psychoterapia dzieci niepełnosprawnych ruchowo „ – G. Brearley.

7) „Oligofrenopedagogika”, Borzyszkowska H.,

8) „Ruch rozwijający dla dzieci” , W. Sherborne