Rola aktywności ruchowej w życiu człowieka.

 Michał Bober

            W ciągu tysiącleci ewolucji gatunku ludzkiego aktywność ruchowa była niezbędnym warunkiem przetrwania, stała się ona częścią natury ludzkiej. Dlatego zwiększona aktywność ruchowa współczesnego człowieka nie tylko sprzyja funkcjom i rozwojowi organizmu, lecz również oddziałuje korzystnie na psychikę i samopoczucie.

            Ograniczenie codziennej aktywności fizycznej, nasilające się wraz z rozwojem cywilizacji, jest realnym zagrożeniem dla zdrowia. Najczęściej odpoczywamy biernie w pozycji siedzącej przed telewizorem lub komputerem. A jeśli siedzący wypoczynek połączy się z podjadaniem słodyczy i ekwiwalentów żywności typu chipsy efekty mogą być nieprzyjemne: nadwaga, otyłość a co za tym idzie nadciśnienie. Polacy i Węgrzy należą w Europie do narodów o najniższej aktywności fizycznej. 60% Polaków nie podejmuje żadnej aktywności fizycznej, natomiast 80% dzieci ma z braku ruchu wady postawy ( barki wysunięte do przodu, opuszczona głowa, przygarbione lub wklęsłe plecy) oraz wady kończyn dolnych. Bez ruchu mięśnie wiotczeją, serce traci sprawność i ulega skurczeniu. Następuje nawet zrastanie stawów i niektórych organów wewnętrznych, które muszą mieć swobodę ruchów.

            Dla promocji zdrowia ruch jest najlepszą forma aktywności. Aktywność fizyczna powinna zaspokajać potrzeby ruchowe człowieka, a w latach dzieciństwa stymulować rozwój motoryczny i somatyczny. Sprzyja hartowaniu, zwiększa odporność, zapobiega niektórym chorobom i zaburzeniom rozwojowym. U dorosłych jest sprawdzonym czynnikiem zapobiegania chorobom. Ruch dobrze wpływa na serce, naczynia krwionośne, płuca, mięśnie, kości i mózg. Nic tak nie służy walce z otyłością i nadwagą jak codzienna gimnastyka, uprawianie dyscyplin sportowych i praca fizyczna. Najlepsze i najbardziej uniwersalne są jazda na rowerze, pływanie jogging, tenis, gry zespołowe, narty, taniec.

Ciągła aktywność fizyczna i umysłowa to najlepsze lekarstwo na wszelkie choroby..

Ruch pomaga rozładować stres, doprowadzając do równowagi hormonalnej organizmu. Wysiłek fizyczny powoduje powstawanie endorfin czyli hormonów szczęścia i enkefaliny, które uznawane są za środki przeciwbólowe i przeciwdepresyjne wywołujące euforię oraz dobre samopoczucie.

Główne korzyści z aktywności fizycznej dla zdrowia

a) przyśpieszenie cyrkulacji krwi dostarczającej do wszystkich organów ciała tlenu i pożywienia

b) pobudzenie wydzielania różnych hormonów zapewniających równowagę wewnętrzną organizmu

c) spalanie tłuszczów

d) zapobieganie osteoporozie

e) zwiększenie wydolności całego organizmu

f) wzmocnienie mięśni całego ciała a zwłaszcza kręgosłupa i brzucha

g) obniżenie ciśnienia krwi, poziomu cukru i cholesterolu

h) zmniejszenie stresu

i) poprawa systemu odpornościowego

j) wyszczuplanie i modelowanie sylwetki oraz ujędrnianie ciała

k) poprawa humoru i samopoczucia

            Ćwiczenia ruchowe uprawiane systematycznie, racjonalnie i konsekwentnie stanowią dla młodych potężny bodziec rozwojowy, dla dorosłych – środek profilaktyczny i kompensacyjny. W szkole należy systematycznie rozbudzać w dziecku potrzeby ruchu, aby stało się to nawykiem na całe życie.

Wychowanie fizyczne umacnia zdrowie człowieka i jego sprawność ruchową, kształci osobowość człowieka, postawy etyczne i społeczne, rozwija intelekt.

Teoretycy i praktycy są zgodni, że nasze możliwości długiego i zdrowego życia są ograniczone przez cztery czynniki:

            1. Hipokinezja - brak dostatecznej aktywności ruchowej.

            2. Niewłaściwe odżywianie się.

            3. Uzależnienia.

            4. Stres.

            Kluczowe znaczenie w profilaktyce zdrowia ma ruch: systematyczne ćwiczenia fizyczne, uprawianie dyscyplin sportowych i turystyka. Dobroczynne skutki uprawiania  ruchu mają bowiem bardzo ścisły wpływ na ograniczenia i eliminowanie wpływu pozostałych czynników zagrożenia.

            Człowiek współczesny, aby skutecznie oprzeć się niszczącej sile ujemnych zjawisk towarzyszących rozwojowi cywilizacji, powinien być aktywny ruchowo. Musi to być ruch systematyczny i dość intensywny.

            Wiele korzystnych zmian, jakie zachodzą w wyniku systematycznego treningu jest widoczne gołym okiem. Są to zazwyczaj: prosta, szczupła sylwetka mimo lepszego umięśnienia, energiczny, sprężysty chód, brak objawów zmęczenia przy pracy fizycznej, na ogół lepsze samopoczucie w dniach, w których inni czują się gorzej. W wyniku treningu uzyskuje się  wyraźną poprawę w podstawowych cechach motorycznych, takich jak: siła, szybkość, wytrzymałość.

            Obszerniejsze, wykrywalne złożonymi badaniami, korzystne zmiany zachodzą w organiźmie we wewnętrznych narządach i tkankach. Trening wpływa korzystnie na wzrastanie kości u dzieci i młodzieży, przeciwdziała tworzeniu się odkształceń w strukturze kośćca, zapobiega i koryguje wady postawy oraz przeciwdziała osteoporozie w wieku późniejszym pod warunkiem jednak, że trening dostosowany jest pod względem intensywności i ukierunkowania do specyfiki wieku.

            Wskutek treningu i poprawy struktury umięśnienia organizm lepiej przystosowuje się do różnych obciążeń i wysiłku, ekonomiczniej wydatkuje energię. Następują też zmiany w układach wewnętrznych. Poddawany systematycznym ćwiczeniom organizm doskonali funkcjonowanie wątroby, gruczołów dokrewnych, gospodarkę hormonalną i enzymową. Poprawia się system obronny, wzrasta odporność na zachorowania.

            Profilaktycznie stosowany ruch może mieć znaczenie w zapobieganiu niewydolności krążenia, chorobie wieńcowej, nadciśnieniu, żylakom i wielu innych chorób.

            Najskuteczniejszą formą ruchu, wyposażającą organizm w zdolności adaptacyjne jest bieg na świeżym powietrzu. Szczególne walory zdrowotne i hartujące  ma bieganie zimą na nartach. Zalecane są także wszelkie inne formy ruchu: pływanie, jazda na rowerze, jazda na łyżwach i na nartach, gry: w piłkę, tenisa, itp.

            Bardzo wartościowe jest bieganie boso, które ma wielki wpływ na wzmocnienie mięśni i wiązadeł oraz wysklepienie stóp. Już małe dzieci, kiedy zaczynają chodzić, warto zachęcić do chodzenia boso: po dywanie, po piasku lub po trawie. Chodzenie boso ma pozytywny wpływ na prawidłowe wysklepienie się stopy, zapobiega płaskostopiu - jedną z najczęstszych wad postawy. Dobrze też wpływa na hartowanie.

            Ruch ma szczególne znaczenie przy zapobieganiu chorobom serca. Może się wydać dziwne, że troska o zdrowie serca nie polega wcale na jego przesadnym oszczędzaniu. Serce to szczególny mechanizm, który dla swej sprawności wymaga odpowiednich obciążeń i okresowego zwiększania intensywności jego pracy.

            Serce człowieka prowadzącego mało ruchliwy tryb życia, unikającego wysiłku, jeżdżącego windą na pierwsze piętro, przesiadującego przed telewizorem jest wątłe, bije tak szybko, że w krótkich przerwach między uderzeniami nie wypoczywa należycie, jest ciągle zmęczone, mimo, że jego właściciel nie wykonuje żadnej ciężkiej pracy. Takie serce niedostatecznie obsługuje organizm, w wyniku czego występuje stałe jego niedotlenienie, szczególnie groźne dla mózgu i dla samego serca. Serce takie jest szczególnie podatne na różne schorzenia. Jedyną metodą wzmocnienia serca jest ruch i okresowe zmuszanie serca do intensywniejszej pracy. .

            Każde dziecko i młody człowiek powinien uprawiać ruch codziennie w wymiarze 2 do 3 godzin, w tym część ćwiczeń powinna być na tyle intensywna, by tętno w 2 - 3 ciągłych 5 - 15 minutowych okresach wzrastało do 130 -140. Oczywiście jeżeli dziecko pracuje fizycznie, dużo chodzi - ma na przykład długą drogę do szkoły, ta porcja ruchu może być mniejsza. Niektóre dzieci posiadające szczególne predyspozycje, z natury ruchliwe same wyszukują okazje i organizują samodzielnie gry i zabawy. Niestety, znaczna większość dzieci poprzestaje jedynie na lekcjach obowiązkowych wychowania fizycznego.

            Podsumowując, to jak będziemy się czuli, jakie będzie nasze zdrowie zależy w bardzo dużym stopniu od nas samych. Oczywiście ćwiczenia fizyczne i ruch nie gwarantują nam dożycia późnej starości w wyśmienitej kondycji i zdrowiu, ale w bardzo dużym stopniu mogą się do tego przyczynić. Bo cóż może być bardziej wartościowego niż bycie w  doskonałej kondycji fizycznej a co za tym idzie i psychicznej na zasłużonej emeryturze?

Bibliografia:

1. Bieniok Henryk Zarządzanie własnym zdrowiem czyli zrób wreszcie coś dla swojego ciała.. ISBN 83-7246-836-2

2. Bahrynowska-Fic, Jadwiga Właściwości ćwiczeń fizycznych : ich systematyka i metodyka: podręcznik dla medycznych studiów zawodowych - wydziałów fizjoterapii

3. Jadwiga Bahrynowska- Fic Warszawa : Państ. Zakład Wydawnictw Lekarskich , 1987.

Osiński W. „Motoryczność człowieka, jej struktura, zmienność i uwarunkowania”, Poznań 1993 r.