Znaczenie przedmiotów artystycznych w edukacji

dzieci w wieku 9 – 12 lat.

Przedmioty artystyczne na równi z innymi przedmiotami nauczania są czynnikiem rozwijającym myślenie dziecka oraz ułatwiają zastosowanie wiadomości szkolnych w praktyce.

            Na lekcjach plastyki i techniki praca rąk łączy się z pracą myślową,

a poprawność techniczna i organizacyjna  z dokładnością rozumowania. Oba te składniki procesu  pracy wzajemnie się przenikają, uzupełniają i sprawdzają. Realizując program przedmiotów artystycznych nauczyciel dąży, podobnie jak w innych przedmiotach, do osiągnięcia celów wychowawczych, poznawczych

i kształcących jakie program wyznacza szkole podstawowej.

            Przez poznawanie tworzywa, przekształcenie go i wytwarzanie z niego konkretnych przedmiotów oraz posługiwanie się narzędziami, zajęcia artystyczne ułatwiają dziecku poznawanie rzeczywistości i kształtowanie właściwego poglądu na świat. Posługiwanie się narzędziami i wykonywanie różnorodnych przedmiotów ułatwia poznawanie prawdy, że człowiek jest zdolny do przeobrażania otaczającego świata i dostosowywania go do własnych potrzeb.

            Wykonywany z pewnym wysiłkiem przedmiot do zabawy lub osobistego użytku jest bardziej ceniony niż rzecz otrzymana bez trudu. Dziecko, wykonując jakiś przedmiot zapoznaje się z organizacją pracy, przekonuje się, że wykonanie najprostszych przedmiotów wymaga pewnego, ustalonego postępowania. Planowanie pracy przy wykonywaniu określonego zadania oraz obmyślanie środków realizacji wyrabiają umiejętności przewidywania, wdrażając do sprawdzania przebiegu i wyników własnej pracy , a także do świadomej dyscypliny pracy. Do głównych zadań zajęć artystycznych należy ponadto uwrażliwienie dziecka na stronę estetyczną wykonywanych przedmiotów.

            Dzieci w klasach od IV – VI przejawiają niewyczerpaną skłonność do ruchu i działania. Skłonienie dziecka do działania przez dostarczenie mu odpowiednich treści dydaktycznych i zadań, usuwa źródła nieuwagi, brak zainteresowania i tworzy warunki rozwijania pełnej osobowości dziecka.

            Zajęcia  od IV – VI pozwalają na swobodne wypowiadanie się dziecka za pomocą różnych materiałów przy użyciu najprostszych narzędzi i przyborów.

W zakresie konstrukcji i formy wykonywanego przedmiotu, główny nacisk kładzie się na budzenie inicjatywy i rozwijanie twórczości dziecka.

            Na zajęciach artystycznych dziecko, otrzymawszy do wykonania zadanie, realizuje myśl własną lub koncepcję nauczyciela. Aby tego jednak dokonać dziecko musi przemyśleć wiele spraw związanych i uzależnionych od materiałów i narzędzi. Wykonując zadanie dziecko musi mieć skonkretyzowany jego obraz. Realizacja koncepcji wymaga od niego wielkiej czujności   i aktywności myślowej.

            Lekcje plastyki i techniki powinny wprowadzać dziecko systematycznie

 i celowo w świat przyrody, ludzi, techniki – w świat, który dziecko porywa

 i zachwyca swoją atrakcyjnością. Powinny uczyć dzieci:

-         myślenia konstrukcyjnego,

-         rozwijania wyobraźni, zwłaszcza przestrzennej,

-         kształcenia spostrzegawczości,

-         logicznego rozumowania,

-         doboru narzędzi i materiału do realizacji zadania,

-         poczucia odpowiedzialności za wykonywane zadanie.

Głównym celem edukacji pojmowanej ogólnie, a w tym również edukacji plastycznej, jest rozwój harmonijnej, otwartej, zintegrowanej, pełnej

i twórczej osobowości ucznia. Przygotowanie ucznia do życia teraz

i w przyszłości, radzenia sobie w trudnej rzeczywistości, wdrażanie do aktywnego  i twórczego działania, to podstawowe zadania wychowawcze        

 i edukacyjne w szkole.

          Ważnym elementem w dążeniu do osiągnięcia tego celu jest edukacja plastyczna i techniczna. To właśnie na zajęciach przedmiotów artystycznych kształtuje się twórczą postawę kreującą rzeczywistość, jeśli nie na gruncie sztuki czy kultury, to choćby na gruncie codziennego życia. Na zajęciach przygotowuje się uczniów do świadomego odbioru sztuki – sztuk plastycznych ale nie tylko, również innych dziedzin sztuki. Realizacja tych zadań i osiąganie wskazanych celów to wyzwanie dla edukacji plastycznej, zwłaszcza teraz, w dzisiejszej rzeczywistości.

W rzeczywistości, gdzie ceniona jest postawa twórcza, aktywna, ale gdzie w ogólnym pośpiechu, pogoni za zyskiem czy karierą, nie ma znaczącego miejsca dla sztuki. Sytuacja ta wymaga od nauczyciela plastyki nieustannych starań, inspirowania uczniów do twórczości własnej, rozbudzenia ich wyobraźni, rozwijania wrażliwości, aktywizowania twórczego myślenia.

          W dzisiejszej rzeczywistości najlepszym rozwiązaniem jest praca osób kompetentnych. Liczba godzin poświęcona na naukę plastyki i techniki została znacznie ograniczona. W tej sytuacji, ten minimalny czas powinien być jak najlepiej wykorzystany.

          Nauczyciele często podpowiadają dzieciom, jakie są kształty, proporcje, barwy. Takie zachowanie może powstrzymać dziecko przed malowaniem spontanicznym. Jeżeli dziecko mówi: „nie potrafię rysować” możemy być pewni, że niekorzystnie na niego wpłynął jakiś czynnik zewnętrzny. Bardzo często zdarza się, że dziecko mające problemy szkolne w czytaniu, pisaniu, w rysunku nie ma zahamowań. W sztuce nie ma odpowiedzi złych i dobrych. Każde dziecko powinno być traktowane  indywidualnie. W swych pracach plastycznych dziecko ujawnia swoje zainteresowania. Kryteria piękna uznawane przez nauczyciela muszą być zgodne z potrzebami dzieci. Nie możemy zwracać uwagi na sam akt, efekt końcowy pracy, ale musimy pamiętać o wpływie, jaki wywiera na dzieci sam fakt ich wytworzenia. Powinniśmy zachęcać uczniów do akceptowania ich artystycznych prób, do wyrażania własnych uczuć, ale pamiętajmy również o tym, żeby nie narzucać dziecku tego, co jest ważne i piękne dla dorosłych.

          U dziecka należy rozbudzać potrzebę działania w otoczeniu. Dziecko powinno być „głodne” świata, a wychowanie przez sztukę powinno rozwijać wszystkie cechy ucznia, które uczynią jego życie przyjemnym i wartościowym. Sztuka odgrywa istotną rolę w rozwoju dziecka i pomaga  w rozwoju zdolności działania i przeżywania.

                                                                                      Opracowała Joanna Zyguła

Literatura:

-         LOWENFELD V, BRITTAIN W.L „Twórczość a rozwój umysłowy dziecka” PWN, Warszawa 1977

-         POPEK S. „Aktywność twórcza dzieci i młodzieży” WSiP,

      Warszawa 1988